Verder gaan waar het net ophoudt

De drukte op het elektriciteitsnet wordt veroorzaakt door verschillende factoren. Camiel: “Zo zorgt bijvoorbeeld de levering van energie aan het net door zonnepanelen en windmolens voor grotere pieken en dalen. Het huidige elektriciteitsnet is hier niet op ontworpen en moet worden verzwaard. Dat kost tijd. Tegelijkertijd stijgt de vraag naar elektriciteit door de elektrificatie van vervoer, warmtevoorzieningen en de industrie.”

Waar netcongestie eerst vooral zorgde voor wachtlijsten bij grootverbruikers, worden nu ook huishoudens, het mkb en maatschappelijke instellingen geraakt. Camiel: “Netbeheer Nederland heeft bekendgemaakt dat er vanaf 1 juli 2026 in gebieden met onvoldoende ruimte op het net één gezamenlijke wachtlijst komt voor groot- en kleinverbruikers. De situatie is inmiddels zo urgent dat aanvragers in sommige gebieden jarenlang moeten wachten.”

In 2023 kreeg AM bij de ontwikkeling van de Utrechtse stadswijk Merwede al te maken met netcongestie. Camiel: “Het fascinerende aan ons vak is dat er steeds weer nieuwe opgaven op ons pad komen. Waar dat eerst de introductie van energieprestatienormen en de overgang naar gasloze woningen was, vormt netcongestie nu een grote uitdaging.” Volgens Camiel heeft AM hierdoor ervaring in het steeds aanpassen aan de nieuwe realiteit: “We accepteren netcongestie als een nieuwe opgave binnen gebiedsontwikkeling en gaan ermee aan de slag. Afwachten tot de politiek of de netbeheerders het probleem oplossen, helpt niet. Bij alle gebiedsontwikkelingen die we starten, hebben we naast een duurzaamheids- en mobiliteitsstrategie voortaan ook een energiestrategie nodig.”

In 2023 werd duidelijk dat er door netcongestie ook voor Merwede lange wachttijden waren voor aansluitingen voor groot verbruik. Camiel: “Dat betekende dat voorzieningen zoals supermarkten en kantoren voorlopig geen aansluiting konden krijgen en op een wachtlijst kwamen. Omdat we al plannen hadden voor een centrale warmte- en koudeopslag vanuit de duurzaamheidsambities, had de netcongestie ook invloed op de woningen. De distributiestations van dit wko-systeem hebben namelijk ook grootverbruikaansluitingen nodig. Daardoor kwam ook de warmtevoorziening van de woningen in het gedrang.”

Gelukkig was er in Merwede al een uitstekende samenwerking met alle betrokken partijen. Camiel: “Samen met Synchroon ontwikkelt AM een deel van het gebied. De gemeente en andere ontwikkelaars zijn eigenaar van de overige delen.” De partijen kwamen tijdens de ontwikkeling al snel tot de conclusie dat samenwerken de enige route naar succes was. “Als je een gebied met in totaal 6.000 woningen en voorzieningen ontwikkelt, kom je tot een beter plan wanneer je verder kijkt dan je eigen grondpositie en het gebied als geheel benadert.” De verschillende partijen verenigden zich in een eigenarencollectief om zo tot de beste oplossingen te komen op het gebied van mobiliteit, duurzaamheid en collectieve voorzieningen. Dit leidde onder meer tot de oprichting van een mobiliteitsbedrijf, een wko-bv en een gebiedsvereniging met onder andere eigen mobiliteitswinkels. Deze samenwerkingsverbanden maken het mogelijk om gebiedsbrede voorzieningen gezamenlijk te organiseren en bieden kansen om bij te sturen waar nodig.

Maar nu moest er ook een oplossing komen voor de energievoorziening. Camiel: “We zijn in gesprek gegaan met netbeheerder Stedin. Op basis daarvan is berekend hoeveel vermogen het gehele gebied bij gangbaar gebruik zou krijgen voor het aantal huishoudens.  Als we binnen dat beschikbare vermogen konden blijven, inclusief de grootverbruikers, dan waren er mogelijkheden.” Om dit voor elkaar te krijgen, heeft het eigenarencollectief maatregelen genomen om het totale vraagvermogen en het benodigde piekvermogen te reduceren: “Denk bijvoorbeeld aan het verminderen van het aantal distributiestations en het aanleggen van grote buffervaten voor warm water in het wko-systeem. Op piekmomenten is er veel vraag naar warm water en daarmee naar elektriciteit. Dankzij de buffervaten kunnen we deze pieken beperken.” Daarnaast komt er een systeem waarmee de laadtijden van de deelauto’s in de parkeergarages slim getimed worden. Camiel: “Ze laden niet op tijdens de piektijden en ook dat scheelt enorm. Om de totale vraag dekkend te krijgen, hebben we ook een wijkbatterij met slimme sturing, die op- en ontlaadt afhankelijk van piekmomenten. Omdat de grootverbruikers hun transportvermogen niet rechtstreeks via Stedin kunnen regelen, hebben we een energiecorporatie opgericht. De aansluitingen worden door Stedin verzorgd en dankzij onze eigen extra maatregelen kunnen zowel de grootverbruikers als de benodigde piekvermogens volledig worden opgevangen.” Volgens Camiel zijn het geen tijdelijke maatregelen: “We richten het zo in dat dit een goed alternatief is voor een permanente situatie. Zodat er zelfs in de toekomst geen noodzaak of behoefte zou moeten zijn om terug te gaan naar zwaardere aansluitingen op het net.”

Camiel benadrukt dat het bedenken van de oplossing maar één deel van de opgave is: “Je moet alles vervolgens ook juridisch uitwerken. Daar komt veel bij kijken en voor ons was dit nog onbekend terrein.” Toch is actie ondernemen volgens hem noodzakelijk. “Netcongestie blijft de komende jaren een grote uitdaging voor gebiedsontwikkelingen in heel Nederland. We moeten niet verwachten dat dit probleem zichzelf oplost, want anders dreigen gebiedsontwikkelingen en de bouw stil te vallen. Daarom gaan we actief aan de slag. We brengen de opgave in kaart, betrekken de juiste partijen en werken samen aan oplossingen.”