Interview Inspired by #20 Ilja van Holsteijn

Kenniscentrum Sport & Bewegen verzamelt en verspreidt kennis over het belang en de effecten van sporten en bewegen, over wat wel en niet werkt, en staat daarmee partijen bij die hier actief werk van willen maken – bijvoorbeeld in de beweegvriendelijke inrichting van de dagelijkse leefomgeving. AM zet als gebiedsontwikkelaar in op Healthy Urban Living & Working en werkt in Breda aan de meest gezonde wijk van Nederland. De knowhow van Kenniscentrum Sport & Bewegen komt daarbij goed van pas. Specialist Beweegvriendelijke Omgeving Ilja van Holsteijn over de samenwerking en wat er bij een beweegvriendelijke gebiedsontwikkeling komt kijken.

Sport en bewegen vormen de rode draad in jouw carrière

‘Dat klopt. Na mijn opleiding psychologie aan de Universiteit Leiden heb ik een Master Sports Management aan het Johan Cruyff Institute gehaald. Vanaf 2007 heb ik gewerkt bij de Cruyff Foundation aan de realisatie van verschillende Cruyff Courts en daarbij gezien welke impuls sport en bewegen kan geven aan de gezondheid van kinderen in buurten en wijken en aan de sociale cohesie, heel inspirerend. Sinds kort mag ik voor Kenniscentrum Sport &  Bewegen kennis verzamelen, doorontwikkelen en delen over hoe je bewegen kan meenemen in beleid en projecten. Dat doen we ook voor AM bij de herontwikkeling van het Hero-terrein in Breda, waar de lat heel hoog gelegd is op het gebied van gezondheid. We werken vaker als kennispartner samen met gebiedsontwikkelaars maar dat willen we graag nog verder uitbreiden. We zien in de praktijk dat er successen geboekt kunnen worden wanneer zowel de beleidsmedewerker sport van de gemeente als de gebiedsontwikkelaars aan tafel zitten. Het verbinden van die werelden, daar zit zeker ook onze rol. Kennis verzamelen en verspreiden; wetenschappelijke kennis naar de praktijk brengen en vice versa.’

Hoe staat het in Nederland in algemene zin met de belangstelling voor bewegen?

‘De afgelopen decennia is er zeker meer aandacht gekomen voor sport en bewegen en de gezondheidswinst die daarmee te boeken is. De koppeling met preventie, gezondheid en welzijn wordt steeds beter gelegd, in bijvoorbeeld het Nationale Sportakkoord of de Omgevingswet (zie ook dit whitepaper, red.). Niet voor niets is dit ook in de Nationale Omgevingsvisie zo benoemd. De afgelopen twee jaar met Covid hebben nog eens aangetoond hoe belangrijk gezondheid is en welke rol bewegen daarin kan spelen – van een ommetje door de buurt tot en met sport en zien we ook dat steeds meer mensen sporten en bewegen in de openbare ruimte. Dat brengt ook een druk op de ruimte mee. Het helpt dan om sportvoorzieningen te zien als oplossing voor andere opgaven, zoals bv klimaatadaptatie of energiereductie. Allerlei partijen nemen daarin hun verantwoordelijkheid. Het ministerie van VWS uiteraard, dat allerlei regelingen zoals de Brede Regeling Combinatiefuncties mogelijk maakt. Maar zeker ook de provincies en gemeenten: zij ontwikkelen de Omgevingsvisies waarin sport en bewegen een plek kunnen krijgen. Private gebiedsontwikkelaars kunnen daarop aanhaken, zoals AM dat nu doet in Breda. De kunst is om direct vanaf het begin van een gebiedsontwikkeling hierover na te denken, zodat uiteindelijk de mensen die er gaan wonen, werken en verblijven in beweging komen en blijven.’

Waar denk jij aan bij bewegen in de directe woonomgeving?

‘Het kan zowel om bestaande situaties gaan als om nieuwe gebieden die worden gerealiseerd. Er zijn tal van mogelijkheden: speelplaatsen, routes autoluw maken, fiets- en wandelpaden. Maar ook bijvoorbeeld voorzieningen in de buurt realiseren zodat mensen minder snel geneigd zijn de auto te pakken. Daar komt ook de meerwaarde van de ruimtelijke inrichting om de hoek kijken. Wij hebben onlangs een e-book gemaakt met de titel “Bouwstenen voor een beweegvriendelijke omgeving” en daarin reiken we kennis aan hoe sport en bewegen verankerd kunnen worden in de Omgevingswet. We onderscheiden 34 bouwstenen voor drie thema’s: actief verplaatsen vanuit de voordeur, recreatief bewegen en sportief bewegen. De eisen die daaruit voortvloeien, werken we uit op drie schaalniveaus: de straat, de buurt en de woonplaats. Daar hangen vervolgens allerlei concrete ontwerpprincipes aan, op tal van terreinen. Bijvoorbeeld veilige verlichting zodat mensen ook in het donker de deur uit durven gaan. Maar ook een fijnmazig basisnetwerk voor wandelen en fietsen en snelle routes naar het buitengebied.’

Was het lastig om deze ontwerpprincipes voor een beweegvriendelijke omgeving op te stellen?

‘Bij ons staat de inrichting van de omgeving al een jaar of tien hoog op de agenda en we hebben daarover al veel kennis verzameld. Het was vooral zaak om de diverse ontwerp- en inrichtingsprincipes die invloed hebben op bewegen nu in een handzaam en toegankelijk in dit e-book te verzamelen. Daarnaast hebben we onder meer met stedenbouwkundigen overlegd: hoe kijken zij tegen de ontwerpprincipes aan? Wat werkt er nu wel en niet? Daarbij vallen we uiteraard ook terug op de onderzoeken die verschijnen over de toepassing van bepaalde bouwstenen in de praktijk.’

Kun je voorbeelden noemen van plekken waar de beweegvriendelijke omgeving al concrete invulling krijgt?

‘Groningen pakt het op met de Actieve Stad Groningen, Amsterdam is bezig met De Bewegende Stad, de provincie Gelderland is zeer actief. Men probeert bewegen mee te nemen in alle beleidsonderwerpen die ertoe doen. Wij hebben die brede inzet verwoord in ons model voor de beweegvriendelijke omgeving: het gaat hierin om hardware, orgware én software. Het is altijd een combinatie van deze elementen. Een goed ingerichte fysieke omgeving werkt niet zomaar, ook de organisatie eromheen moet kloppen: beleid, beheer, monitoring, het betrekken van de wijk erbij, het eigenaarschap, lokale belanghebbenden aan laten haken, de veiligheid van paden en plekken, de toegankelijkheid en nabijheid van voorzieningen, zijn allemaal werkzame  elementen van een beweegvriendelijke omgeving (zie ook dit onderzoek van het Mulier Instituut uit 2020, red.). En dan de software: het programmeren van initiatieven en activiteiten. Dan is de kans op een langdurig positief effect op beweeggedrag het grootst. Zeker bij groepen die de plekken voor sporten en bewegen minder vanzelfsprekend weten te vinden. Mensen met een beperking bijvoorbeeld: wil je die meer in beweging krijgen in de openbare ruimte, volstaat alleen het aanleggen van een sport- en beweegplek niet. Iedereen die met een inclusieve beweegvriendelijke omgeving aan de slag gaat, moet hier vanaf het begin, in samenwerking met de verschillende domeinen, goed over nadenken.’

Geldt dat ook voor AM?

‘Zeker! AM is zelf al goed bezig vanuit het maatschappelijke thema Healthy Urban Living & Working. Wij voeden AM met de kennis die wij verzameld hebben en zij kunnen ons ook vragen om feedback bij concrete ontwerpopgaven. AM wil graag de impact volgen van de ingrepen die in een gebiedsontwikkeling leiden tot meer beweging en sporten, dat is ook voor ons zeer interessant. De kennis die we nu met elkaar ontwikkelen in Breda – waar AM op het Hero-terrein de gezondste wijk van Nederland wil realiseren – kunnen we over een aantal jaren weer delen met het veld.’

Tot slot, heb je nog tips voor ons om te gaan kijken hoe een beweegvriendelijke omgeving eruit ziet?

‘In Barcelona zijn de Superblocks een mooi voorbeeld, geïntroduceerd in 2016: de grote stadsblokken waarbinnen het gemotoriseerde verkeer tot een minimum is teruggebracht en prioriteit wordt gegeven aan de voetganger. Eveneens in Spanje is Valencia onlangs uitgeroepen tot de meest gezonde stad van Europa. Kopenhagen is de fietsstad van de wereld en brengt mens, ontmoeten en bewegen heel goed samen. Het zijn voorbeelden waar we in Nederland prima op kunnen voortbouwen.’

AM - Inspiring Space Inspiring Space
Regulated by RICS
AM is onderdeel van Koninklijke BAM Groep NV © AM 2022
Website by Fundament All Media