Historische charme versterkt binnenstedelijke nieuwbouw

AM wil historisch erfgoed niet alleen behouden vanwege de cultuurhistorische waarde, legt Geert uit: “Monumentale gebouwen geven gebieden karakter. Het zijn herkenningspunten waar bewoners zich mee identificeren en waar ze trots op zijn. Het is cultuur- en architectuurhistorie en het draagt ook stedenbouwkundig gezien bij aan de esthetiek van de omgeving. Denk in Utrecht bijvoorbeeld aan de Dom, de grachten en ook Wolvenplein dat wij nu ontwikkelen. Die historische elementen máken een stad. Daarom vinden we het belangrijk om monumenten te koesteren, juist in nieuwe gebieden.” Hij stipt diverse voorbeelden aan: “In het hart van Den Bosch ontwikkelde AM het Gasthuiskwartier op het terrein van het voormalige ziekenhuis. Een nieuw gebied waar diverse monumentale panden in ere zijn gehouden. In Ede zijn in de wijk Op Enka de monumentale schoorstenen en verschillende panden van de fabriek als iconische blikvangers behouden gebleven. Ook het Bajeskwartier in Amsterdam laat zien hoe AM de kracht van historische gebouwen gebruikt om nieuwe buurten te versterken.”

“Wanneer we ontwikkelen in een gebied met monumentale gebouwen, dan brengt dat een verantwoordelijkheid met zich mee,” vertelt Geert. “Je hebt één kans om dat goed te doen.” Als projectontwikkelaar is hij betrokken bij de ontwikkeling van Wolvenplein, het voormalige gevangeniscomplex in de binnenstad van Utrecht. Het is een samenwerking van AM met ontwikkelpartner Levenslang, bewonersvereniging De Witte Wolf en Gemeente Utrecht. Geert: “Een locatie als dit, midden in de binnenstad, komt zelden beschikbaar. De verantwoordelijkheid voor dit historische gebied nemen we hoog op. Daarom is het openstellen van de locatie en de gebouwen voor het publiek één van de belangrijke punten in het plan. Dit doen we op dit moment al via placemaking met bijvoorbeeld evenementen, een pop-up brouwerij en rondleidingen door de gevangenis. Na realisatie van de ontwikkeling wordt de locatie publiek toegankelijk.” Ontwikkelpartner Levenslang ontwikkelt een hotel, restaurant, buurthuis, short stay, bijeenkomstruimtes en kantoorruimtes in het voormalige huis van bewaring. AM ontwikkelt dertien koopwoningen in de monumentale voorgebouwen en nieuwbouw met achttien sociale en middeldure huurappartementen en vijf koopwoningen aan de singel. Het gebied om de gebouwen heen ontwikkelen Levenslang en AM samen. Geert: “De mix van functies versterkt het gebied. Vroeger was het gevangenisterrein volledig afgesloten voor publiek. In de toekomst kunnen gasten van het restaurant en hotel ervaren hoe de gevangenis er van binnen uitziet en zelfs overnachten in de oude cellen.” Ook kunnen wandelaars in de toekomst een rondje om de singels van Utrecht lopen. “De historische singels naast de gevangenis waren niet toegankelijk. Deze worden straks met wandelpaden weer betrokken bij de stad.”

“Het draait om koesteren, herstellen en versterken,” legt Geert uit. Hierbij worden zorgvuldige keuzes gemaakt in wat behouden wordt en wat niet. Het monumentale gevangenisgebouw is gebouwd in 1856. In 1877 werd een vleugel verlengd en in 1903 kwam er een kapel bij. Vervolgens zijn er tot de sluiting van de gevangenis in 2014 steeds gebouwen bijgekomen. Van een expeditie en een gymzaal tot overdekte gangen tussen de gebouwen. Geert: “De na 1903 toegevoegde gebouwen hadden niet dezelfde architectonische waarde als de oudere gebouwen. Deze gebouwen worden daarom afgebroken en aan de singel worden twee eigentijdse nieuwbouwvolumes toegevoegd. Zo ontstaat meer openheid in het gebied. De versteende luchtplaatsen maken plaats voor groene hoven.” Daarnaast is gekozen om het terrein autoluw te maken om daarmee het voormalige parkeerterrein te vergroenen en onderdeel te maken van het singelpark. “Er komt een voetgangersbrug van het voorterrein naar de andere kant van de singel, waar bewoners en gasten kunnen parkeren.” Ook voor de ontwikkeling van de woningen worden zorgvuldige afwegingen gemaakt. “De woningen in de monumentale voorgebouwen worden qua plattegrond allemaal uniek. Vanwege de historische structuur van deze gebouwen, kunnen en willen we hier geen standaard indelingen maken. De verrassende hoeken en ruimtes die hierdoor ontstaan dragen juist bij aan de charme.” Bijzonder zijn ook de nieuwe woningen die aansluiten aan de oude gevangenismuur en de singel. “We werken met BiermanHenket architecten die veel ervaring heeft met projecten waarbij oud en nieuw hand in hand gaan. Enerzijds sluiten ze aan bij de historische stijl anderzijds kiezen ze bewust voor gerichte toevoegingen en moderne contrasten, omdat je ook mag zien welke elementen en gebouwen in deze tijd zijn toegevoegd. Steeds maken ze hier zorgvuldige afwegingen. Natuurlijk stemmen de architecten alle keuzes die ze maken af met Commissie Omgevingskwaliteit Utrecht en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.”

De toekomstige bewoners en gebruikers ervaren het beste van twee werelden vertelt Geert: “Je geniet van het karakter van het erfgoed en de unieke locatie, maar met alle comfort en duurzaamheid van nu.” De woningen krijgen geen royale tuinen, maar wel allemaal een eigen terras en/of balkon. Een bewuste keuze, die bijdraagt aan de openheid van het gebied. Geert: “Hierdoor ontstaat ruimte voor gemeenschappelijke groene hoven met bijvoorbeeld een moestuin, een boomgaard en een klein park.” Hij verwacht dat de doelgroep voor de woningen breed is met als gemeenschappelijke deler, de liefde voor monumenten, groen en stadse levendigheid. “Het is ideaal voor mensen die daarvan houden. Je wandelt vanuit je huis zo een rondje om de singel of door de stad. Er is altijd een gezellige bedrijvigheid dankzij de kantoren, het restaurant en hotel. Op zomeravonden kun je zo naar het terras en de autovrije groene hoven zijn ideaal voor spelende kinderen.” Hoewel Wolvenplein dankzij de mix aan functies een stadse dynamiek krijgt, heeft het ook kenmerken van een dorp met aandacht voor ontmoeting en community. Het gebied ligt in de toekomst niet langer achter slot en grendel, maar het behoud tussen de oude muren wél haar ligging in de luwte.